Optoppen: Innovatieve oplossing voor woningnood en leefbaarheid 

Vandaag interviewen we Bente, een enthousiaste student Ruimtelijke Ordening en Planologie aan de Breda University of Applied Sciences. Bente heeft de afgelopen periode haar scriptieonderzoek uitgevoerd bij Urban Reality, waarbij ze zich heeft verdiept in de effecten van het optoppen van bestaande woningen op de leefbaarheid in Buitenveldert, Amsterdam. Ze deelt met ons haar inzichten en bevindingen over hoe deze innovatieve oplossing kan bijdragen aan het verlichten van de woningnood en het verbeteren van de leefbaarheid in stedelijke gebieden. Laten we eens kijken wat Bente te vertellen heeft.

Bente, kun je ons eerst uitleggen wat optoppen precies inhoudt?
Optoppen betekent het toevoegen van extra woonlagen aan bestaande gebouwen. Dit creëert nieuwe woningen of breidt bestaande woonruimten uit. Het is een efficiënte manier om stedelijke gebieden te verdichten zonder extra grondoppervlakte te gebruiken.

Dat klinkt veelbelovend. Welke gebouwen zijn volgens jouw onderzoek geschikt voor optoppen? Zijn er gebouwen die minder geschikt zijn?
Goede vraag! Gebouwen moeten minimaal uit 1965 stammen, omdat de bouweisen vanaf dat jaar strenger werden en constructies steviger zijn. Voor oudere panden is optoppen soms mogelijk, maar dit vereist grondig onderzoek. Gebouwen van na 1992 kunnen zelfs meerdere verdiepingen aan. Gebouwen met platte daken (minimaal 75%) zijn het meest geschikt. Panden met schuine daken of van voor 1965 zonder grondig onderzoek zijn minder geschikt.

Heb je tijdens je onderzoek een specifiek project bestudeerd dat succesvol was? Wat heb je daar precies onderzocht?
Ja, zeker! In Buitenveldert, Amsterdam, is een succesvol optopproject gerealiseerd. Deze wijk heeft ambitieuze verdichtingsplannen, met bijna 700 woningen door middel van optoppen. De eerste fase leverde 20 woningen op in september 2023. Bij dit project heb ik de technische haalbaarheid onderzocht, de impact op leefbaarheid beoordeeld en de ervaringen van bewoners geanalyseerd.

Wat waren de ervaringen van bewoners met betrekking tot dit project? Hebben ze veranderingen in de leefbaarheid gemerkt?
Een belangrijke vraag. Bewoners merkten weinig verschil in leefbaarheid voor en na het optoppen. De parkeerdruk bleef laag en de groene omgeving bleef onveranderd. Hoewel de voorzieningen gelijk bleven, was er tijdens de bouwfase aanzienlijke overlast door uitgelopen werkzaamheden.

Interessant! Maar hoe meet je de leefbaarheid bij optopprojecten?
Leefbaarheid wordt beoordeeld op basis van zowel subjectieve als objectieve factoren. Subjectieve leefbaarheid omvat de beleving en mening van bewoners. Objectieve leefbaarheid kijkt naar concrete factoren zoals groenvoorzieningen, infrastructuur en milieuomstandigheden. Beide perspectieven zijn essentieel voor een compleet beeld van de leefbaarheid.

Hoe staat de gemeente tegenover optoppen? Wat is hun visie op deze aanpak?
Goede vraag. De gemeente Amsterdam is vrij terughoudend en laat veel over aan bemiddelde partijen die in gesprek gaan met Verenigingen van Eigenaren (VvE’s). Hoewel ze verdichtingsplannen hebben, onderneemt de gemeente weinig actie omdat optoppen geen directe financiële winst oplevert. Ze verwachten echter wel een positief effect op voorzieningen en een vermindering van vergrijzing.

Wat zijn volgens jou de toekomstige mogelijkheden voor optoppen? Waar liggen de kansen en aandachtspunten?
Optoppen kan in veel wijken worden toegepast, mits de gebouwen aan bouwtechnische eisen voldoen. Aandachtspunten zijn een geleidelijke aanpak, regelmatige evaluatie, investeren in infrastructuur, waarborgen van de kwaliteit van groen en het betrekken van stakeholders. In wijken met lagere leefbaarheid biedt optoppen grote kansen om zowel de gebouwen als de omgeving te verbeteren, mits de juiste afspraken worden gemaakt.

Tot slot, wat is de conclusie uit jouw onderzoek? Wat zijn de belangrijkste bevindingen?
De hoofdvraag van mijn onderzoek was: “Wat zijn de effecten van het optoppen van bestaande woningen op de leefbaarheid in Buitenveldert, Amsterdam?” Uit mijn analyse blijkt dat het optoppen voorlopig weinig effect heeft gehad op de leefbaarheid. De groene omgeving, lage parkeerdruk en aanwezige voorzieningen bleven onveranderd. Hoewel bewoners geen directe positieve effecten ervaarden, zien ze optoppen wel als een logische oplossing voor het woningtekort. De gemeente investeert voorlopig niet in extra voorzieningen, maar erkent de noodzaak voor verdichting. Over het algemeen blijft de buurt stabiel en gunstig voor bewoners, en het optoppen behoudt deze kwaliteiten.

Bedankt, Bente, voor dit informatieve interview. We wensen je veel succes met je verdediging en vervolgopleiding.
Bedankt voor het interview. Ik wil ook iedereen bedanken die heeft meegewerkt aan mijn onderzoek. In het bijzonder wil ik Stef en Olaf bedanken, die mij hebben begeleid bij Urban Reality.